بر اساس آمار موجود، مرگ ناشی از مسمومیت با گاز CO در پائیز سال گذشته ۱۹۹ نفر و در زمستان ۵۹۵ نفر بود كه این ارقام نشان دهنده افزایش مرگ و میر ناشی از مسمومیت با گاز CO در فصول سرد سال است. بنا به گزارش سازمان پزشكی قانونی استان تهران با رقم ۲۲۶ نفر، بیشترین تعداد كشته های مسمومیت با گاز CO را در نیمه دوم سال گذشته به خود اختصاص داده است.
سازمان پزشكی قانونی كشور با اعلام این آمار در روزهای گذشته، ضمن هشدار در خصوص استفاده از وسایل گرمازا و ضرورت توجه به نكات ایمنی، به عموم هموطنان توصیه كرده است كه در خرید و نصب وسایل گرمایشی، دقت لازم را داشته باشند تا در نتیجه بی توجهی جان خود را از دست ندهند. این در حالی است كه به گفته كارشناسان بسیاری از حوادث مربوط به مسمومیت با گاز CO بر اثر استفاده از وسایل گرمایشی غیر استاندارد و استفاده در مكان نامناسب، نصب نادرست لوله بخاری و مسدود بودن كلاهك دودكش اتفاق می افتد.
بنا به گفته كارشناسان وسایل گرمازا كه عمدتاً از سوخت های فسیلی استفاده می كنند، اگرچه گرمابخش محیط هستند، اما رعایت نكردن اصول و موازین ایمنی در كاربرد درست از آنها و همچنین بی احتیاطی در حین استفاده تلفات جانی و نگران كننده ای را به وجود می آورد. بخاری نفتی و گازی، آبگرمكن نفتی و گازی، شومینه های گازی و یا هیزمی، چراغ های خوراك پزی، بخاری های نفتی دستی و... وسایل گرمازایی هستند كه عمدتاً مورد استفاده قرار گرفته و در اثر سوختن ناقص مواد و گازها در این وسایل، گاز منواكسیدكربن یا اكسید دو كربن ایجاد می شود كه این گاز فوق العاده خطرناك، سمی و كشنده است.
● اهمیت آموزش صحیح
آمار موجود از افزایش ۵/۲ درصدی تعداد جان باختگان براثر مرگ خاموش نسبت به سال ۸۵ خبر می دهد، این در حالی است كه بسیاری از كارشناسان سرمای بی سابقه سال ۸۶ را دلیل اصلی افزایش آمارتلفات این حوادث عنوان می كنند. مهندس «محمد بیات» معاون عملیات سازمان آتش نشانی تهران بزرگ نیز نداشتن اطلاع درست مردم از خطرناك بودن گاز بی رنگ و بی بو مونواكسیدكربن را مهم ترین علت وقوع حوادث گازگرفتگی در فصل های سرد می داند.
وی، نبود آموزش های لازم برای پیشگیری از حوادث گازگرفتگی را یكی از دلایل تلفات ناشی از این گونه حوادث نام برده و معتقد است كه پیشگیری از حادثه مرگباری مانند گازگرفتگی با رعایت اصول ایمنی، مسئله بسیار ساده ای است كه می تواند كاهش تلفات این حوادث را در پی داشته باشد.
«بیات» با اشاره به این كه تبلیغات در صدا و سیما و دادن هشدار از سوی رسانه ها در كاهش تعداد تلفات ناشی از این حوادث تأثیرگذار است، عنوان می كند كه سازمان آتش نشانی در سال گذشته به این نتیجه رسید كه با اعزام آتش نشانان به محل هایی كه از بخاری های گازی استفاده می كنند، نكات ایمنی را در رابطه با نصب و استفاده از وسایل گرمایشی به مردم بدهد كه این طرح با استقبال مردم روبه رو شد، به طوری كه بعضی از شهرستان ها نیز از اجرای این طرح در پایتخت الگوبرداری كردند.
معاون عملیات سازمان آتش نشانی تهران با اشاره به تجربه های تلخی كه در رابطه با حوادث گازگرفتگی وجود دارد، می گوید: « نصب غلط دودكش ها و یا رعایت نكردن استانداردها در ساختمان سازی در وقوع این حوادث مؤثر است، به طوری كه بعضی از مردم گاهی در رابطه با نصب دودكش ها به خرافات هم روی می آورند. به طور مثال این افراد معتقدند اگر لوله بخاری را به درون یك ظرف آب بگذارند، ناخالصی گاز وسیله گرمایشی به درون آب رفته و دیگر خطری آن ها را تهدید نمی كند و یا آن قدر سهل انگار هستند كه در طول سال، یك بار هم به دودكش های خود، سر نمی زنند، شاید بر اثر وزش باد و غیره مواد زایدی در دودكش ها وجود داشته باشد.»
«بیات» با اشاره به ناخالصی و استاندارد نبودن مواد سوختی كشور، استانداردهای لازم در زمینه دستگاه های گرمایشی و رعایت كردن اصول ایمنی را تأثیرگذار دانسته و تأكید می كند كه با توجه به ناخالصی موجود در مواد سوختی، دستگاه های گرمایشی باید دارای تأییدیه استاندارد باشند.
به گفته معاون عملیات سازمان آتش نشانی تهران، كارگران ساختمانی در سال گذشته سهم بسزایی را در حوادث گازگرفتگی پایتخت به خود اختصاص دادند، به طوری كه سرایدارها و كارگران ساختمانی ساختمان های نیمه كاره در فضای كوچكی اقدام به دیواركشی كرده و براثر استفاده نادرست و غیراستاندارد از وسایل گرمایشی، دچار گازگرفتگی شده بودند كه آتش نشانی تهران در سال گذشته موفق به شناسایی چند مورد از ساختمان های نیمه كاره در این باره شد.
به گفته كارشناسان سوختن كامل زمانی انجام می شود كه اكسیژن كافی باشد، چرا كه عمدتاً در دستگاه های گرم كننده، هوای مورد نیاز باید از خارج از محیط تأمین و گازهای مضر ناشی از سوختن مانند گازكربنیك و منواكسید كربن باید در خارج از محیط تخلیه شود. در وسایل گرمازای دودكش دار، در صورتی كه دودكش بدون نقص باشد، عمل تهویه (ورود اكسیژن لازم و تخلیه گازهای مضر) به خوبی از طریق آن انجام می شود، اما در وسایل گرمازا با شعله باز و بدون دودكش، این شرایط فراهم نیست. به این ترتیب این وسایل، اكسیژن لازم برای سوختن را از همان محیط می گیرند و طبعاً گازهای مضر حاصل از سوختن را نیز به همان محیط بر می گردانند كه با توجه به سرمای هوا و بسته بودن راه های تهویه هوا مثل پنجره ها، دریچه های كولر و در ها، عمل تهویه هوا به درستی انجام نمی شود و در اثر سوختن ناقص و وجود گازهای مضر بخصوص گاز CO در این محیط، افراد دچار مسمومیت یا به اصطلاح «گازگرفتگی» شده و در اثر این مسمومیت در اندك زمانی جان خود را از دست می دهند.
كارشناسان بارها و بارها اعلام كرده اند كه استفاده از وسایل گازسوز و گرمایش بدون دودكش، نقص در دودكش و نشت گاز در فضای مسكونی، استفاده از وسایل خوراك پزی جهت گرمایش، بكارگیری روشنایی گازی به مدت طولانی بخصوص در فضای بدون تهویه، ضعف در دودكش شومینه، معیوب بودن مشعل شوفاژ، آبگرمكن های دیواری و زمینی بویژه وقتی كه دودكش مناسب ندارند و استقرار اتومبیل روشن در پاركینگ از جمله مهم ترین منابع و راه های تولید گاز منوكسیدكربن در منازل و ساختمان ها به شمار می روند. علائم وجود گاز منوكسیدكربن در محیط به منظور پیشگیری از خطر گازگرفتگی شناخت نسبی و اولیه در مورد علائم گاز منوكسیدكربن و چگونگی ایجاد آن، بهترین راه برای پیشگیری است، چرا كه به این ترتیب گازگرفتگی و به دنبال آن مسمومیت منجر به فوت به وقوع نمی پیوندد.
منوكسید كربن بسیار سمی، بی رنگ، بی بو و بی طعم است. این گاز اگرچه سبك تر از هواست، اما قابلیت انتشار آن در محیط بسیار زیاد است. به همین دلیل در تمامی نقاط یك فضا به سرعت متراكم شده و چون هموگلوبین خون میل تركیبی فوق العاده ای با این گاز دارد، اكسیژن دیگر به بافت های بدن نرسیده و به سرعت موجب مسمومیت شده و سلسله عصبی را فلج كرده و قدرت هرگونه اقدامی از سوی شخص مسموم را از وی سلب می كند. به گفته كارشناسان، مهم ترین عامل بروز این نوع حوادث، غفلت و بی توجهی است. این در حالی است كه بارها از سوی كارشناسان در این خصوص هشدار داده شده، اما ظاهراً چون این «قاتل پنهان» غیرقابل حس بوده و بی بو و بی رنگ است، افراد، كشنده بودن آن را باور ندارند. به عقیده كارشناسان سایر عواملی كه به انتشار این گاز در محیط منجر می شود، عبارتند از: عدم تهویه درست و مناسب محیط، تخلیه ایمن گازهای مضر و جایگزینی هوای تازه، نقص فنی در وسایل گرمازا و نیم سوز بودن زغال چوب، نقص فنی در شبكه تهویه (لوله كشی آبگرمكن ها، بخاری ها و شومینه ها و...) از دیگر عوامل انتشار گاز CO در محیط است.
● خطر
نگاهی به آمارهای ارائه شده از سوی پزشكی قانونی نشان می دهد كه همزمان با فرا رسیدن فصول سرد سال احتمال افزایش گازگرفتگی وجود دارد. همانگونه نیز كه در آمارها آمد در نیمه دوم سال گذشته رقم مرگ و میر ناشی از گازگرفتگی نسبت به نیمه اول افزایش داشته است. با دقت در این ارقام می توان نتیجه گرفت كه همزمان با فرا رسیدن فصل سرما احتمال افزایش گازگرفتگی بیشتر می شود. به همین دلیل كارشناسان معتقدند كه افراد می بایست برای گرم كردن محیط حتماً از وسایل گرمازای استاندارد استفاده كرده و پیش از بكارگیری در نظر داشته باشند كه فرد متخصص آن را بازبینی و سرویس كند. همچنین شرایطی فراهم شود تا عمل تهویه هوا در محیط آسان شود، به عنوان مثال بازگذاشتن دریچه های كولر، یك پنجره كوچك یا در به طوری كه بسته نشود، راه مناسبی جهت تهویه هواست. در میان هشدارهای كارشناسان توصیه هایی گنجانده می شود كه توجه به این توصیه ها به سادگی امكانپذیر است. با این حال برخی شهروندان علی رغم سادگی این توصیه ها نسبت به آنها غفلت نشان داده و یك لحظه غفلت از آنها منجر به وقوع اتفاقات ناگواری شده كه می توانست هرگز اتفاق نیفتد.
نگاهی به برخی از این توصیه ها بخوبی نشان می دهد كه رعایت برخی دستورات ساده چگونه می تواند از بروز اتفاقات ناگوار جلوگیری كند. اینكه شهروندان هرگز از بخاری های دستی برای گرم كردن هوای حمام استفاده نكنند، یكی از این توصیه های ساده است، چه آنكه محیط حمام ها كوچك است و اكسیژن محیط نیز در اثر بخار آب به سطوح بالا رانده می شود و در نهایت بر اثر سوختن ناقص و ایجاد گاز CO ، مسمومیت قطعی خواهد بود. كارشناسان در هشدارهای خود اعلام كرده اند كه در صورت استفاده از وسایل گرمازای دودكش دار حتماً دودكش ها به طور كامل معاینه و بررسی شوند، چرا كه معمولاً بسته بودن دودكش های دیوار از عوامل ایجاد مسمومیت و گازگرفتگی است.
دودكش های غیرثابت (غیردیواری) كه باید از مواد غیرقابل اشتعال و گالوانیزه (زنگ نزن) و از مقاومت فیزیكی مناسبی برخوردار باشند و تا جای ممكن، كوتاه، مستقیم و در محل اتصالات كاملاً محكم و غیرقابل نفوذ بوده، حتماً كنترل شوند. همچنین تصریح شده قدرت مكش دودكش ها هر چند وقت یكبار از سوی یك سرویس كار و متخصص فن بررسی شود. برای جلوگیری از برگشت دود و گازهای مضر به داخل دودكش و در نهایت به داخل محیط كه معمولاً بر اثر گرفتگی و یا وزش باد به وجود می آید، توصیه شده كه باید دودكش ها دارای هواكش مخصوص باشند و كلاهك آنها حداقل ۶۰ سانتی متر از بلندترین نقطه ساختمان بالاتر باشد. در این میان دودكش ها بویژه در مورد شومینه ها هر سال باید بررسی و از دوده تمیز و از هرگونه نقص و نشت گاز حفاظت شوند.




